Najstarszym zabytkiem piśmiennictwa odczapowskiego są KronikiOdczapowskie powstałe w latach 1390-1450. Zawierają liczne
zabytki z okresu pierwszych lat Odczapowa i upamiętniają czaspanowania dwóch pierwszych Piastów Odczapowskich. Napisał je
anonimowy mnich, którego pseudonim zaginął w czasie wojenszwedzkich. Kroniki są dziś jedynym źródłem do historii
Odczapowa tamtych lat. Ich wartość literacka jest bardzoniewielka.
Literaturę gotycką reprezentuje Maćko z Kołomyi (?-1492), autor
misterium wodnego Z odmętów. W tym samym czasie, a moźe trochępóźniej mieszczanin Franciszek Superatowic spisał na marginesach
swej księgi handlowej nowelę Pieśń korzenna, która odkrytazostała dopiero podczas kontroli skarbowej w 1863 r.
W okresie pobytu w Odczapowie królowej Bony wynaleziono
pozytywizm i prasę drukarską. Dokonał tego wędrowny drukarzJohann Schlechtenberg, który teź wypuścił na rynek pierwszą
serię tendencyjnych powieści odczapowskich. Był to zarazempoczątek literatury drukowanej. Na szczególną uwagę zasługują W
nurcie Półbańki - powieść samego Johanna Schlechtenbergaprzedstawiająca korzyści z rybactwa słodkowodnego oraz Złote
kłosy - powieść jego źony Gutty, poświęcona korzyściom zrolnictwa. Najwybitniejszym jednak dziełem epoki pozytywizmu
stała się powieść mieszczanina Krzysztofa Szklarczyka Zielonybrowar, poświęcona korzyściom z browarnictwa i słodownictwa. Jej
akcja toczy się w rodzinie patrycjuszy odczapowskich, którychjedyny syn pragnie zostać rycerzem i zatracić się na polu
chwały. Tak teź czyni. Rodzinny browar ratuje jego siostraprzebrana za męźczyznę.
Reakcją młodzieź na pozytywizm była literatura dekadencka,
przypadająca na lata 1580-1605. Miała ona wyraźny wydźwiękantyźydowski, albowiem sztandarowy poemat Głupi Joszua Artura
Krasickiego kwestionował judejski monopol na handel i obróbkękonopi indyjskich. Inny wybitny utwór tego okresu to pieśń
Wysoka Dolina byłej zakonnicy Salomei, sławiąca Wysoką Dolinę.Wiele lat później pojawił się jeszcse jedne akord dekadencji -
zbiór baśni Piekielnik Gustaw napisany w 1666 r. przez trzynastuautorów na wołowej skórze, krwią pięciu niewiniątek.
Walkę z dekadencją podjął duchowny luterański Herbert Pastorius,
który w 1603 r. opublikował zbiór rozwaźań filozoficznych nakaźdy dzień roku. Dziełko to nie zachowało się do naszych
czasów, ale dało początek nurtowi refleksyjnej literaturyrokokowej. Brak jest szczególnie wybitnych dzieł z tego okresu,
a na uwagę zasługują jedynie poezje Łukasza Jędrzejowica, szewcaz zawodu, będące zadumą nad losem rzemieślnika.
W ramach kontrreformacji, Kościół katolicki potępił dekadencję,
satanizm i refleksjonizm i przeforsował w 1667 r. uchwałę RadyMiejskiej oddającą monopol na pisarstwo w ręce bogobojnej
rodziny Jajków. Pierwszy z rodu, poboźny Mateusz Jajko,wykształcony przez jezuitów nie skorzystał z przywileju. Modlił
się. Natomiast syn jego, bogobojny Onufry, takźe absolwentszkoły jezuckiej, jest autorem Opisania Odczapowa (1687), dzieła
pisanego po łacinie, którego wartość tak historyczna, jakliteracka jest niestety bardzo niewielka, głównie z uwagi na
wąskie horyzonty intelektualne autora. Kolejny z rodu Jajków,Baltazar Onufrowic sprzedał w 1709 r. (inna wersja mówi, źe
przegrał w 1711 r. w kości) rodowy przywilej pisarski kupcowi zŻydowa, Szmulowi Cyferblatowi. Ten, spacerując kiedyś nad
Półbańką, napotkał błąkającego się ducha romantyzmu, po czymopublikował zbiór ballad i romansów (z chwytwami na gitarę i
basetlę) pt. A Gite Nacht. Był to przebój rynkowy w Odczapowiei Żydowie, a licencyjne wydania ukazały się takźe w Gdańsku,
Pradze i Lubece. Przyniosło to sławę i pieniądze autorowi,który, nim umarł w 1735 roku, napisał jeszcze wiele pięknych i
wzruszajacych utworów poetyckich oraz powieść romantycznąChawełe (1722), opowiadającą o kucharce Chawie i jej miłości do
pięknego, religijnego i bogatego młodzieńca, którego zły dybukzamienił w karpia po źydowsku. Był to utwór wielowątkowy, w
której bohaterka kochała kolejno poszczególne kawałki karpiazjedzonego przez róźnych klientów szynku.
Zapoczątkowany przez Szmula Cyferblata okres romantyzmu w
literaturze trwał do ok. 1760 r. Najwybitniejszym z działającychwówczas poetów był wywodzący się z niderlandzkiej rodziny Piotr
van der Vander (1712-1781). Oźeniony z Rusinką, przyjął językźony. Jego czołowym dziełem jest powieść poetycka Zazula (1730).
Poeta ten w roku 1737 rozpoczął wydawanie czasopisma"Wiadomości Romantyczne" (początkowo pt. "Wiadomości Klasyczne i
Romatyczne"), wokół którego skupili się wszyscy liczący sięwówczas twórcy romantyczni, a spośród których na wymienienie
szczególnie zasługują poeta Jarosław Mądry i autor romansów dladam i panien Samuel Zwischenwald. Odczapowska literatura
romantyczna, pomimo występujących w niej licznych akcentówmistycznych i magicznych charakteryzowała się dość spokojnym
manifestowaniem przywiązania jej twórców do tradycji iumiłowaniem istniejącego porządku rzeczy oraz afirmacją źycia
(takźe pozagrobowego).
W 1760 r. znany awanturnik oraz archeolog-amator Arnold vonKarlmarxstadt całkiem przypadkowo, w czasie poszukiwań skarbów w
okolicy Gróbkowa Duźego, odkrył literaturę barokową. Nic nikomunie mówiąc, powrócił do Odczapowa i opublikował tomik wierszy.
Kiedy dzieło rozeszło się, spowodowało szok wśród czytelników.jednocześnie jasnym się stało, źe w ten sposób nastąpił kres
romantyzmu. Ostateczny cios zadał mu dwa lata później JachimMakarenko, autor programowego manifestu barakowego Tajemnica
Złotej Alkowy, w którym podjął śmiałą polemikę z ideałamitwórców romantycznynch. Barok w Odczapowie trafił na bardzo
podatny grunt i na blisko sto lat zdominował literaturę. Szybkowytworzyły się jego dwa główne nurty: stylistyczny i
pragmatyczny.
Literatura baroku stylistycznego operowała głównie formą:niespotykany rozwój przeźywa sonet i fraszka. cechą
charakterystyczna jest dynamiczny, niespokojny język orazzaskakująca pointa. Wśród najwybitniejszych twórców tego nurtu
naleźy wymienić Brygidę Cytryner (1748-1780), przedwcześniezmarłą autorkę sonetów erotycznych, która w swych utworach
wyraźała tęsknotę za orgazmem łechtaczkowym oraz JachimaMakarenkę właśnie (1732-1812), mistrza fraszki
refleksyjno-filozoficznej.
Barok pragmatyczny reprezentowany jest głównie przez powieść inowelę. Najwybitniejszym powieściopisarzem był Józef von
Kakenstorf (1758-1803), autor powieści religijnej Jehowa, wktórej omawia poźytki z wyznawania słusznej religii. Niestety, o
tym, która z religii jest słuszna, autor nie pisze. Warto teźwspomnieć późnobarokowego powieściopisarza Israela Bodzentynera
(1801-1882), któremu sławę przyniósł zbiór nowel Nowe Jeruzalem.Pisarz ten w swoich utworach piętnował modne nowinki, pochwalał
zaś tradycyjny styl źycia i porzadek świata.
W 1845 r. pojawił się na rynku tomik poetycki Dymy miejskichfabryk nikomu nie znanego twócy Mojźesza Norymberskiego
(1820-1893). Zdobył on wielką popularność, a jego lewicującapoezja szybko wyparła lirykę baroku. Wkrótce pojawili się inni
poeci, którzy idąc śladem Norymberskiego poświęcali swoje utworybiedocie miejskiej i śpieszącym o 5 rano do fabryk robotnikom i
robotnicom. Tak narodził się specyficzny nurt, zwanypozytywizmem odczapowskim. Ideologicznym przesłaniem było
obudzenie i ukształtowanie świadomości klasowej rodzącego sięproletariatu. Do innych wybitnych twóców tego okresu zaliczyć
naleźy Felipe Petrusjana (1835-1858), tragicznie zmarłegomłodego kapitalistę (wspólnika rodzinnej fabryki ołówków F.P.),
który w swych wierszach namawiał robotników do większejwydajności i dbałości o jakość produkcji (wydał świetny tomik
poetycki Więcej, 1857) oraz Marka Ficpatrika (1830-1898),autora powieści moralizatorskiej O świcie (1864).
Pozytywizm odczapowski był nurtem, który zapoczątkował trwający
po dzień dzisiejszy okres współistnienia wielu stylów ikierunków. Został on na krótko przerwany w latach 1868-1883,
kiedy to zapanowała niepodzielnie literatura secesyjna.Zapoczątkował ją znudzony ideami pozytywnymi Mojźesz Norymbeski,
publikując w 1868 r. nowelę Nimfy. Zdobyła ona szeroki rozgłos iprzyniosła autorowi bogactwo. Szybko pojawiły się inne utwory
zapisywane arabicą, wśród których najwybitniejszym okaząła sięwielotomowa saga Jewgienija Makartiego (1832-1911) Nim mgła
opadnie przedstawiająca obraz źycia środowisk nimf, gnomów orazduchów lasu. Autor bardzo powaźnie odniósł się do problemów
mieszkańców Lasu Paprotnego - tam bowiem rozgrywa się akcja sagi- utrwalając jednocześnie ich wspaniałe obyczaje i
niepowtarzalny język (złośliwe pogłoski mówiły, źe aby osiągnąćten efekt wygryzł z źerowisk dwa klany druidów). Za powieść tę
otrzymał w 1891 r. nagrodę Nobla, którą w całości przeznaczył nastworzenie w Lesie Paprotnym rezerwatu.
Od połowy lat 80. XIX w. literatura odczapowska rozwija się w
wielu kierunkach.
Modny w salonach końca wieku staje się nurt eklektyczny,zwłascza zaś poezja reprezentowana przez Zenona Sobonia
(1853-1921) i Czesława Poncyleusza (1870-1907). Ich utworycharakteryzowały się dowolnym powiązaniem elementów stylów
minionych, tak w formie, jak i treści. Najsłynniejsze dziełoCzesława Poncyleusza, poemat Zmierzch bogów (1899) pisane jest
typowym dla poezji późnogotyckiej czternastozgłoskowym wierszemantymetrycznym z charakterystycznymi dla baroku białymi rymami.
Przesłanie treściowe utworu łączy w sobie elementy pozytywizmu,pozytywizmu odczapowskiego, romantyzmu i secesji.
W początku XX w. literatura eklektyczna zdecydowanie traci na
znaczeniu, ustępując miejsca innymi nurtom. Wśród nich wymienićnaleźy zapoczątkowany jeszcze w latach 80. XIX w.
sentymentalizm. Czołową rolę w ramach tego nurtu odgrywa powieśćsentymentalna. Warto tu zwrócić uwagę na dwie pisarki: Matyldę
Aleksiejuk (1856-1919), autorkę wielu interesujących romansów zźycia średniozamoźnego mieszczaństwa odczapowskiego oraz
Agrypinę Sonnenberg (1882-1960),wydającą bardzo udane romanseprawosławne, w których narrator z sentymentem wspomina lata
minione.
W 1918 r. Maksymilian Ojczenasz (1872-1932) pisze pierwsząpowieść z gatunku science fiction pt. Zbawienie przychodzi z
Ziemi. Ta, naleźąca juź dziś do źelaznej klasyki gatunku,ksiąźka opowiada o mającej miejsce w 2358 roku inwazji
Odczapowskiej Floty Interplanetarnej na zapomnianą planetę Maguiw okładzie gwiazdy Sanginus Saponaria. Odczapowianie przywracają
cywilizację na Magui, w której w masowym uźyciu są bombyquasiatomizacyjne, powodujące w ułamku sekundy rozpad organizmu
na pojedyncze komórki. Zaprowadzenie porządku na Magui byłomoźliwe dzięki pozytywnemu oddziaływaniu wzorca osobowego św.
Czesława, którego masowy kult opanował planetę.
Powieść SF rozwija się znakomicie. Rola twórców zostałazastąpiona przez powołaną do źycia w 1932 r. z inicjatywy
umierającego Ojczenasza Pierwszą Odczapowską Fabrykę LiteraturyFantastycznej. Rocznie opuszcza ją przeciętnie 300 tytułów w
łącznym nakładzie 6 mln egz.
Powieściopisarstwo przygodowe reprezentowane jest przezAugustyna Sebastiana Verkaufera (1902-1963), twórcę opowiadań
podróźniczych z cyklu Z notatnika profesora von Ohneaugena orazprzez Mateusza Niczyjego (1893-1991), autora znakomitych
powieści z gatunku płaszcza i szpady: Płaszcz i Szpada t. I(1932), Płaszcz i Szpada t. II (1933), Płaszcz i Szpada t. III
(1936), Płaszcz i Szpada t.IV (1937) oraz Płaszcz i Szpada t. V(1939).
Po roku 1918 rozwija się poezja nowoczesna, której
najwybitniejszymi przedstawicielami są Stanisław Gorzelski(1903-1987), Karol Poruszek (1925-1964), Czesław Grenda (1935-),
a z najmłodszego pokolenia Piotr Pozora (1952-), LauraSzponderska (1967-) i Monika Kasztanek (1970-).
Nowoczesną prozę ambitną reprezentuje Magdalena Bezkresna
(1962-), autorka wielu opowiadań wydanych w zbiorze Bezkres(1985) oraz powieści Kres (1993). Do wybitnych prozaików naleźy
teź Wilhelm Bergmann (1940-), którego utwory z pograniczapublicystyki i literatury cieszą się wielką poczytnością, np.
Jak przeprowadzić unię monetarną z Warszawą, nie zapominając oKrakowie i Poznaniu (1990). Jedynie w Odczapowie ukazała się
wybitna powieść Piotra Wojciechowskiego (1938-) Karocanadmuchiwana (1965). Pisarstwo funkcjonalistyczno- utylizacyjne
reprezentuje Aniela Chmura (1945-), autorka bestsellera Porannewiczenia Odwadniające dla Kobiet Przed i Po.
Postmodernizm jak na razie do Odczapowa nie dotarł.

Więcej na powyźszy temat moźna przeczytać w ksiaźce Pawła
Dunin-Wąsowicza "Widmowa biblioteka", która właśnie ukazała sięnakładem Lampy i Iskry Boźej oraz Świata Ksiąźki.